Làng nghề truyền thống

Đóng
NGHỀ DỆT CHIẾU LÁC Ở LONG AN - DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ QUỐC GIA 12/01/2017

Vùng đất Cần Đước, Bến Lức, Tân Trụ ở Long An không chỉ biết đến là quê hương của những đồng lúa mênh mông, vườn cây trĩu quả, xứ sở của gạo “nàng thơm” Chợ Đào, thơm (khóm) Bến Lức, nơi có dòng sông Nhựt Tảo ghi dấu chiến công oanh liệt của vị Anh hùng Nguyễn Trung Trực, nơi đây còn có nghề dệt chiếu lác lâu đời và nổi tiếng khắp vùng.

Đi tìm nguồn gốc

Long An có làng chiếu Long Cang, Long Định, Long Sơn (huyện Cần Đước), thị trấn Bến Lức (huyện Bến Lức) và làng chiếu An Nhựt Tân (huyện Tân Trụ), với Long Định được xem là một trong những cái nôi của nghề này ở Long An và Nam Bộ.

Vùng đất Long An từ thế kỷ XVII đã có những lưu dân từ miền Trung, miền Bắc đến khai hoang, lập nghiệp và mang theo hành trang văn hóa của mình có nghề thủ công truyền thống dệt chiếu lác. Tại đây, ngoài việc khẩn hoang đất trồng lúa, lúc rảnh rỗi họ còn biết dùng cây lác hoang để dệt chiếu phục vụ cho nhu cầu sinh hoạt gia đình và cộng đồng, rồi dần dần phát triển thành nghề dệt chiếu, đáp ứng nhu cầu trao đổi mua bán trong vùng. Qua thời gian, dù có lúc suy, lúc thịnh nhưng nghề dệt chiếu lác nơi đây luôn gắn bó mật thiết với đời sống của người dân, sản phẩm chiếu làm ra ngày càng phong phú, đa dạng, đạt yêu cầu về mỹ thuật đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước và xuất khầu, trở thành một nghề thủ công truyền thống quan trọng, góp phần nâng cao đời sống kinh tế - văn hóa của người dân địa phương.

Nghề truyền thống lắm công phu


Chẻ lác           Phơi lác
   
 Xe sợi trân                           Nhấn trân tạo hoa văn trên chiếu dệt hoa

Để làm chiếu người thợ phải thực hiện nhiều công đoạn lắm công phu.Ngày xưa, người ta dùng cây lác hoang làm nguyên liệu dệt nhưng nay đã được thay thế bằng nguồn lác trồng và cây đay cũng là nguyên liệu chính sau cây lác. Sau khi thu hoạch cây lác là tiến hành chẻ và phơi. Sau đó là chuẩn bị sợi trân.

Công cụ hỗ trợ cho dệt chiếu có dao chẻ lác, móc xe sợi đay và công cụ dệt chiếu chính phải kể đến là chiếc khung dệt.

Dệt chiếu cơ bản có hai phương pháp là dệt chiếu trơn và chiếu hoa (bông). Dệt chiếu trơn hay chiếu trắng là phương pháp dệt bằng sợi lác trắng, không nhuộm màu như chiếu hoa. Dệt chiếu hoa giống như dệt chiếu trơn nhưng khác nhau ở khâu chuẩn bị nguyên liệu, kỹ thuật và quy trình, có hai loại dệt hoa và in hoa.

           Dệt chiếu trơn tuân thủ theo nguyên tắc kỹ thuật chuồi sợi như sau: người chuồi sợi thực hiện việc chuồi sợi đan xen theo tuần tự một sợi gốc, một sợi ngọn đảo chiều nhau, bẻ bìa gốc, cứ thế cho đến hoàn thành sản phẩm. Phương pháp dệt chiếu hoa có hai loại in hoa và dệt hoa.

           In hoa là phương pháp tạo hoa văn, đề tài trang trí lên chiếu trơn thành phẩm bằng kỹ thuật in. Công việc đầu tiên là chuẩn bị đề tài cho khuôn in và pha thuốc in. Chiếu sau khi phơi khô được đặt lên trên ván sau cho phẳng mặt, căng và cố định bốn góc cho thẳng. Lấy khuôn in đặt lên mặt chiếu ở vị trí cần in và tùy theo đồ án trang trí ở giữa, hai bên, trên, dưới, hoặc bốn góc… Dùng bàn chải lông hoặc cọ chấm màu rồi quét lên chỗ có hình của khuôn in, màu sẽ in lên chiếu. Sau khi màu thuốc in đã khô thì tiến hành hấp chiếu bằng hơi nước để cho màu ăn chặt vào sợi lác.

           Dệt hoa là phương pháp dệt tạo hoa văn, đề tài theo một mẫu thiết kế nào đó từ sợi lác được nhuộm trước khi dệt bằng phương pháp và kỹ thuật hoàn toàn thủ công. Kỹ thuật dệt hoa đòi hỏi cao hơn dệt thường. Hình thức và chất lượng dệt hoa đẹp hơn dệt thường và bền màu hơn chiếu in hoa. Quy trình làm chiếu hoa có hai bước là nhuộm sợi lác và dệt hoa.

Cái vất vả của những người thợ chiếu Long An là vậy, chính họ đã tạo cho đời nhiều đôi chiếu đẹp được người tiêu dùng ưa chuộng. Sản phẩm chiếu Long An có chiếu Bắc, chiếu dệt hoa, chiếu chẻ màu, chiếu xe đan, chiếu u du, chiếu hạt mè, chiếu sọc miên, chiếu bắt bông, chiếu hồi văn chữ vạn, chiếu rồng phượng…

Giá trị làng nghề

Làng nghề phản ánh công cuộc chinh phục thiên nhiên, tạo dựng cuộc sống của nhiều thế hệ nối tiếp nhau, gắn bó mật thiết với con người trong đời sống vật chất - là một sinh kế quan trọng. Về tinh thần nó được thể hiện trong truyền thuyết, ca dao, tục ngữ, thành ngữ, cổ nhạc tạo nên sắc thái văn hoá riêng của vùng đất này. Về kỹ thuật, nó còn là sự sáng tạo có tính khác biệt mang sắc thái địa phương thể hiện qua quy trình sản xuất và buôn bán sản phẩm của cộng đồng cư dân nơi đây.      

Hoạt động của làng nghề dệt chiếu ở Long An thực hiện chức năng cộng cảm, cộng cư, cộng nghề tạo nên ý thức cộng đồng cao trong thôn xóm, góp phần bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống mang sắc thái riêng của địa phương. Nghề dệt chiếu đã tạo ra công ăn việc làm, tạo động lực cho phát triển kinh tế xã hội ở địa phương.

Vinh danh làng chiếu Long An
 
 Bằng chứng nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia - nghề dệt chiếu lác ở Long An

Đây là nghề thủ công truyền thống có lịch sử gắn liền với quá trình người Việt khai mở đất phương <st1:country-region w:st="on">Nam ở Long An, nắm giữ bí quyết dệt đan truyền thống, làm ra nhiều sản phẩm đẹp và có tiếng, là di sản văn hóa bảo lưu tri thức dân gian của địa phương. </st1:country-region>Với giá trị và vai trò quan trọng của di sản văn hóa trong đời sống xã hội, làng nghề dệt chiếu ở Long An đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (tại Quyết định số 4025/QĐ-BVHTTDL ngày 19/12/2014). Đây là bước ngoặt quan trọng làm cơ sở pháp lý, khoa học không chỉ khẳng định sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc, mà còn là dịp để tôn vinh, quảng bá, tuyên truyền và phát huy giá trị di sản phục vụ công tác giáo dục truyền thống gắn với du lịch cộng đồng mang lại diện mạo mới, sức sống mới cho quê hương./.

Bài và ảnh: Đỗ Lan

 





Các tin khác:


1







Số lượt truy cập

Người dùng Online

Thành Viên Online Thành Viên Online:
Khách Khách: 6
Thành Viên Thành Viên: 0
Tổng Số Tổng Cộng: 6