Lễ hội

Đóng
HÁT RỖI VÀ MÚA BÓNG TRONG LỄ HỘI VÍA BÀ NGŨ HÀNH Ở LONG THƯỢNG 31/08/2017

Một lần đến Long Thượng - Cần Giuộc, đi lễ hội vía Bà được xem tiết mục hát rỗi và múa bóng, khó có thể quên được cái cảm giác thăng hoa trong các điệu nhạc huyền bí cùng màn diễn xiếc của các cô cậu bóng thật điệu nghệ làm sao. Hòa mình vào không gian thiêng liêng ấy có không ít người xem phải xuýt xoa thán phục. Nhưng có lẽ trong số họ có mấy ai hiểu một cách tận tường về bộ môn nghệ thuật đặc sắc này ở Long An, chỉ biết rằng đó là nét sinh hoạt văn hóa dân gian trong ngày hội Vía Bà.

Hát rỗi và múa bóng là một loại hình nghệ thuật do các cô, cậu bóng thực hiện, cất lên những lời ca thờ cúng, xưng tụng thần linh. Người ta gọi loại hình nghệ thuật này là hát Bóng rỗi. Hát rỗi thường diễn ra trước, thể hiện bằng ngôn ngữ thanh nhạc, ca tụng công đức của những vị thần được tôn thờ (như Bà Chúa Xứ, Ngũ Hành Nương Nương) và chào mời các vị thần về dự lễ cúng miễu, còn múa bóng là thực hiện các động tác thể hiện ngôn ngữ bằng hình thể, thực hiện khi dâng lễ vật lên thần linh.

Hàng năm cứ đến ngày 18- 21 tháng Giêng (ÂL), người dân Long Thượng và các vùng lân cận hân hoan đến với lễ hội vía Bà để chiêm bái, cầu an, vui chơi, giải trí, giao lưu cộng cảm và được xem chương trình hát bóng rỗi diễn ra trong ngày lễ Cầu An.

 
  Miếu Bà Ngũ Hành Long Thượng  trong ngày Hội Vía Bà   Hát rỗi mở đầu lễ cúng Bà

Khó khăn lắm mới qua được dòng người đi lễ, tôi bước nhanh đến bàn thờ chánh điện, đốt nén nhang cầu nguyện và tiến đến sân lễ- nơi có rất đông người chăm chú xem các cô, cậu bóng trình diễn màn hát bóng rỗi. Trong trang phục cầu kỳ, son phấn lòe loẹt, các bóng bắt đầu biểu diễn tiết mục đầu tiên là hát chầu mời Ngũ Hành Nương Nương, chư  tiên, chư thánh về dự lễ. Tiếp theo là trò diễn dân gian như múa bóng, hát chặp Địa Nàng. Mở đầu các trò diễn là điệu múa nghi lễ dâng mâm vàng. Chiếc mâm được kết bằng giấy vàng mã, trang trí hình tháp được bóng dùng tay cầm, đỡ, lật lên, lật xuống và tung xoáy lên khoảng không, có khi ngửa mặt, dựng vành mâm vào nhân trung, rồi chu môi, giang rộng hai tay, vừa giữ thăng bằng trong khoảng 2 đến 3 phút, làm người xem đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác. Tiếp đến bóng múa điệu dâng bông trước bàn thờ tiên hành lễ và hát bài Dâng bông theo điệu Xây tá:

Cúi đầu dâng vạn thọ.

Ngửa mặt chúc vô cương.

Miệng đều ca hàm tấu nhứt chương.

Để lan liễu múa tiểu mai vài chặp.

Bóng nhấc tộ bông có cắm hoa (vạn thọ, trang, cúc) đặt lên bàn tay trái, xoay người 3 lần rồi đặt tộ bông lên đầu để múa một cách ngẫu hứng theo điệu đàn, nhịp trống của dàn nhạc. Các bóng thực hiện điệu múa hết sức uyển chuyển, mềm mại, khi nhanh, khi chậm để lễ vật đội trên đầu không rơi xuống đất và vừa múa rồi di chuyển đến bàn thờ Bà để dâng bông cho chủ lễ.

Sau múa dâng bông là những trò diễn mang tính chất xiếc dân gian như múa dâng lộc, múa bông huệ, múa ghế, múa trống, múa dao, múa dâng rượu.

   
 Múa dâng mâm vàng                                                    Múa ghế
   
                          Múa trống                                     Hát chập địa Nàng

Khi múa dâng lộc, bóng nâng mâm trầu cau rồi đưa lên đầu, vừa múa, vừa di chuyển về bàn thờ Bà, người chủ lễ đón lấy mâm lộc rồi dâng lên bàn thờ, sau đó phát cho những người đi lễ muốn xin lộc. Đến màn múa bông huệ, với 3 nhánh bông huệ dài, được xếp theo hình tam giác sao cho thăng bằng rồi bóng đặt lên nhân trung, đầu, trán để di chuyển và thực hiện những điệu múa mà bông không rơi xuống đất, người tham dự lễ giắt tiền lên bông huệ để tặng và tán thưởng tài nghệ cho bóng. Múa ghế là tiết mục gây nhiều hứng thú vì mang nặng tính chất xiếc, với chín chiếc ghế nhựa, trong đó bốn ghế chồng lên nhau, bốn ghế còn lại được mắc xung quanh chiếc ghế thứ ba, rồi bóng đặt chín chiếc ghế lên nhân trung, trong tư thế ngửa mặt lên trời, vừa múa, vừa di chuyển, vừa giữ thăng bằng sao cho ghế không ngã đổ. Riêng múa trống là tiết mục múa được trình diễn phải tốn nhiều sức lực, bóng dùng tay nâng chiếc trống chầu, quay nhiều lần sau đó khiêng và đặt một phần miệng trống lên trán rồi buông tay, múa theo điệu nhạc. Khi thực hiện múa dao, bóng dùng miệng cắn cán dao, đưa mũi ra ngoài và trên dao này còn có một con dao nằm ngang cùng năm con dao xếp thẳng đứng ở trên, trong tư thế ấy bóng bắt đầu di chuyển, thực hiện nhiều động tác múa mà những con dao vẫn trong tư thế cân bằng, không rơi xuống đất. Múa rót rượu đòi hỏi người thực hiện phải khéo léo và chính xác, bóng đặt lên giữa đỉnh đầu một chai thủy tinh có rượu bên trong, cổ chai hướng ra phía trước rồi lắc lư cơ thể, di chuyển qua lại, thực hiện nhiều động tác nhảy múa điệu nghệ và sau đó quỳ xuống, cúi đầu để rượu trong chai từ từ chảy ra những cái ly nhỏ trên khay đặt ở bàn thờ mà không có giọt rượu nào rớt hoặc tràn ra ngoài miệng ly.

        Ngoài kỹ năng múa, rỗi các cô, cậu Bóng còn biết diễn Chập. Đó cũng là tiết mục cuối cùng tôi được xem màn diễn mang tính hài hước của ông Địa và Hằng Nga, diễn lại cốt truyện tiên nữ Hằng Nga vâng lệnh Vương Mẫu Nương Nương giáng trần để hái lộc cầu an cho dân làng. Vì Hằng Nga không biết đường nên phải nhờ cậy Thổ Địa đưa đường chỉ lối. Vì quen nếp sống ở trần gian được mọi người cung phụng cúng kiếng, Thổ Địa giở đủ trò bắt chẹt Hằng Nga đòi ăn chè, ăn chuối, giả té, giả đau đẻ… Sau khi làm vòi vĩnh, làm khó, chọc ghẹo, cuối cùng ông Địa cũng đưa Hằng Nga đến Huê Viên để “Khai mạch giếng nước tưới cây Huê” (biểu thị cho khát vọng mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt).

Trong xã hội ngày nay, nhiều loại hình nghệ thuật diễn xướng thuộc tín ngưỡng văn hóa tâm linh của người Việt đã bị mai một dần, nhưng hát rỗi và múa bóng ở miếu Bà Ngũ Hành Long Thượng vẫn được lưu giữ đến nay, đó là nét đẹp trong văn hóa tinh thần của người dân vùng này, làm thỏa mãn nhu cầu tâm linh, nhu cầu sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Cho nên vào mùa lễ hội không chỉ có người địa phương mà có rất đông khách thập phương đến đây để cầu Bà và xem hát bóng rỗi, họ muốn tìm về cội nguồn và cầu mong những điều tốt lành, bình yên trong cuộc sống./.

                                                                                                                T.Lan

Ảnh tư liệu Bảo tàng LA

 

 





Các tin khác:


1
Thứ Hai, 24/09/2018 14:02







Số lượt truy cập

Người dùng Online

Thành Viên Online Thành Viên Online:
Khách Khách: 6
Thành Viên Thành Viên: 0
Tổng Số Tổng Cộng: 6